1. Yeniden İşe Yerleştirme (YİY) Hizmetleri
Bu bölümün hedefi, KİT’lerin özelleştirilmeleri ile işlerini kaybetme olasılığı bulunan işçileri, ve genel işsizleri, yeniden işe yerleştirme hizmetleri vermek suretiyle, en kısa sürede tekrar işgücüne azandırmaktır.
Yeniden işe yerleştirme hizmetleri iki öncü kurum, İŞKUR ve KOSGEB tarafından yerine getirilmekte ve Dünya Bankası’yla ile mutabık kalınan esas ve usûllere göre verilmektedir.
İŞKUR Tarafından Sağlanan Hizmetler
Danışmanlık Hizmetleri
Danışmanlık hizmetlerinin amacı; özelleştirme nedeniyle iş kaybına uğrayabileceği olası çalışanların yeni bir iş bulmalarına yardımcı olmak için danışmanlık hizmeti vermek ve iş piyasasındaki işgücü talebini belirleyerek işçilerin bulunan yeni işlere kolayca ve başarılı bir şekilde uyumlarını sağlamaktır.
Danışmanlık hizmetleri; işe yerleştirme hizmeti, iş ve meslek danışmanlığı, iş kulübü hizmetleri, ve sosyal danışmanlık gibi hizmetleri kapsamaktadır. Danışmanlık hizmeti sonucunda hizmet sağlayıcılar, katılımcıların asgari %10’unu işe yerleştirmekle yükümlüdürler.
Danışmanlık hizmetlerinin süresi en fazla 12 ay olabilmektedir.
Eğitim Hizmetleri
Eğitim hizmetlerinin amacı, proje kapsamında bulunanlara yeni beceriler kazandırmak suretiyle iş piyasasına girişlerini ve yeni işler bulmalarını kolaylaştırmaktır. Eğitim hizmetleri eğitim kurumlarında verilebileceği gibi, işyerleri tarafından da işbaşı eğitimi olarak verilebilmektedir.
Eğitim hizmetleri kapsamında; istihdam garantili mesleki eğitim ve kendi işini kuracaklara yönelik mesleki eğitim hizmetleri verilmektedir. İstihdam garantili mesleki eğitim hizmeti, bir eğitim kurumu tarafından veriliyorsa, hizmet sağlayıcı kursta başarılı olan katılımcıların en az %50’sini işe yerleştirmek zorundadır.
Eğitimin bir işyerinde işbaşı eğitimi olarak verildiği durumlarda ise hizmet sağlayıcı eğitime katılanların en az %70’ini işe yerleştirmekle yükümlüdür.
Kendi işini kuracaklara yönelik mesleki eğitim programı ise, belirli bir meslek alanında kendi işlerini kurmayı düşünen fakat bu meslek alanının gerektirdiği bilgi ve beceriye sahip olmayan kişilere bu mesleği öğretmeyi amaçlamaktadır. Hizmet sağlayıcılar, bu programa katılan kişilerin en az %20’sinin kendi işini başlatmasını sağlamakla yükümlüdürler.
Eğitim hizmetlerinin süresi en çok 12 ay olabilmektedir.
Toplum Yararına Çalışma Programları (TYÇP)
Bu programlarda, özelleştirme nedeniyle iş kaybına uğrayan işçilere; kültürel mirasın, çevrenin, kamusal alt yapının korunması ve geliştirilmesi, doğal afetler sonrası yardım çalışmaları, ağaçlandırma, sosyal yardımlaşma vb. gibi toplum yararına işlerde geçici çalışma olanağı sağlanarak, çalışanların belli bir süre için maddi olarak desteklenmesi amaçlanmaktadır. Bu programlara katılanlar belirli bir iş tecrübesi de kazanmakta ve kişilerin uzun süreli işsiz kalarak iş disiplinlerini yitirmeleri önlenmiş olmaktadır.
Bu programlarla, işletmenin devredildiği tarihte emekliliklerine 14 ay veya daha az süre kalmış olan işçilerin, 8 aylık iş kaybı tazminatı (İKT) sürelerini tamamladıktan sonra 6 aylık bir TYÇP’na katılarak emekliliklerine sorunsuz bir şekilde ulaşmaları sağlanabilmektedir.
Toplum yararına çalışma programlarının süresi en fazla 6 ay olabilmektedir. TYÇP’nda işe yerleştirme zorunluluğu %10’dur.
Bu bileşenin hedefi, KİT’lerin özelleştirilmeleri ile işlerini kaybetme olasılığı bulunan işçileri ve genel işsizleri, yeniden işe yerleştirme hizmetleri vermek suretiyle, en kısa sürede tekrar işgücüne kazandırmaktır.
Yeniden işe yerleştirme hizmetleri iki öncü kurum, İŞKUR ve KOSGEB tarafından yerine getirilmekte ve Dünya Bankası’yla ile mutabık kalınan esas ve usûllere göre verilmektedir.
KOSGEB Tarafından Sağlanan Hizmetler
KÖİDD hizmeti, iş kaybına uğrayabilecek işçilerden kendi işini kurmak isteyenlerle genel işsizlere verilmektedir. Bu hizmet kapsamında kişilere iş fikirlerinin uygunluğu, işin yapılabilirliği, iş planı hazırlama, muhasebe, hukuk, maliyet analizi, pazarlama ve satış yöntemleri, iş yeri açma ve işi devam ettirme gibi konularda danışmanlık desteği sağlanmakta ancak iş kurma için kredi verilmemektedir.
Hizmet sağlayıcılar, bu programlara katılan kişilerin en az %5’ine iş kurdurmakla yükümlüdürler. KÖİDD programlarının süresi en fazla 12 ay olabilmektedir. Bu programlara katılıp iş fikri uygun görülen ve KOSGEB tarafından belirlenmiş olan kriterlere uyan girişimcilere KOSGEB’in güncel uygulamasında bulunan girişimcilik desteği sağlanabilmektedir.
İŞGEM hizmetleri, yerel ve bölgesel gelişmeyi sağlamak, yerel kaynakları yeni ve/veya değişik girişimlere yönlendirmek ve toplumun da katılımı ile yerel ve bölgesel girişimleri teşvik edip geliştirmek için yeni işletmelerin kurulmasını amaçlamaktadır.
Bu hizmet kapsamında katılımcılara uygun fiyatla işyeri kiralanmakta, ortak araç-gereç ve ofis ekipmanı sağlanmakta, sekreterlik, muhasebe, güvenlik gibi sınırlı personel giderleri ile, ısınma, su, elektrik, telefon, faks gibi ortak kullanım ve işletme giderleri karşılanmakta ve işin yürütülmesi konusunda gerekli danışmanlık ve eğitim hizmetleri verilmektedir.
İŞGEM’de ayrıca, girişimci firmaların işletme sermayesi ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik, kısa vadeli mikro kredi sağlayacak bir döner fon da bulunmaktadır.
Hizmet sağlayıcının birinci yıl sonunda, İŞGEM bünyesinde işe başlayan küçük işletmelerin %90’ının işe devam edeceğini garanti etmesi gerekmektedir. İŞGEM programlarının süresi en çok 3 yıl olabilmektedir.
KOSGEB hizmetlerinden, yukarıda hedef kitle olarak belirtilen kişilerin dışında son 6 ayda işini kurmuş olan kişiler de yararlanabilmektedir. Bu hizmetler için talep, çalışanların ihtiyaçlarına ve eğilimlerine göre belirlenmekte, bu hizmetlerden diğer işsizler de yararlanabilmektedir.
Katılımcılara Sağlanan Olanaklar
Özelleştirme Sosyal Destek Projesi kapsamında YİY hizmetlerinin ücretsiz olarak sunulmasının yanı sıra programlardan yararlanan katılımcılara bir takım olanaklar da sağlanmaktadır. Bunların hizmetlere göre dağılımı aşağıdadır:
Katılımcıların, hizmetin verildiği yere gidiş-dönüşleri için gerekli ulaşım giderleri proje tarafından karşılanmaktadır. Bu giderler, kişilerin programa fiilen katıldıkları günler için ödenmektedir.
Ayrıca, sürekli ikamet ettiği yer dışındaki bir ilde işe yerleştirilen kişilere, ailelerini ve eşyalarını işin bulunduğu bölgeye taşıyabilmeleri için taşınma gideri ve harçlık olarak, fatura karşılığı bir defaya mahsus olmak üzere 500 Avro’ya kadar yol masrafı ödenmektedir.
Bu hizmette de katılımcıların ulaşım giderleri karşılanmaktadır. Ayrıca, kişilerin programa fiilen katıldıkları her gün için, net asgari ücretin 1/30’u kadar günlük cep harçlığı ödenmektedir.
Bu programlarda, katılımcılara, ulaşım giderlerinin yanı sıra brüt asgari ücret üzerinden yasal kesintiler yapıldıktan sonra maaş ödemesi yapılmaktadır. Bu programlara katılanların sigortalı olma durumları tüm haklarıyla, program süresince devam etmektedir.
2. Tazminat Ödemeleri
İş kaybına uğrayan işçilerin kıdem ve ihbar tazminatları ile iş kaybı tazminatları (İKT) proje bütçesinden karşılanmaktadır.
İKT işçinin iş akdinin sona erdirildiği tarihteki prim ve ödemeye esas brüt kazanç toplamından yasal kesintiler (SSK işçi payı, gelir ve damga vergileri) yapıldıktan sonra bulunan net miktar olarak ödenmektedir. Eğer işçinin brüt kazancı Bakanlar Kurulu’nca tespit edilen sigorta primine esas brüt kazanç üst sınırını aşıyorsa ödeme söz konusu üst sınır üzerinden yapılmaktadır.
Özelleştirilen işyerlerinde aynı işveren ile hizmet akdi kesintisiz en az;
550 günden beri devam edenler 3 ay
1100 günden beri devam edenler 4 ay
1650 günden beri devam edenler 6 ay
2200 günden beri devam edenler 8 ay
iş kaybı tazminatı almaya hak kazanmaktadırlar.
Bu bileşen, özelleştirmesi gerçekleştirilen tüm işletmelerdeki çalışanların, kıdem, iş kaybı ve emeklilik ikramiyelerini kapsamaktadır.
Kıdem Tazminatları:
Bu ödemeler ile ilgili kriterler İş Kanunu’nda tanımlanmaktadır.
İş Kaybı Tazminatları Ödemeleri:
Bu ödemeler ile ilgili kriterler 4046 No’lu Özelleştirme Yasasının 21 ve 22’nci Maddesinde tanımlanmıştır.
Emeklilik İkramiyesi (Memurlar):
Bu ödemeler ile ilgili kriterler 4046 No’lu Özelleştirme Yasasının 24 No’lu Maddesinde tanımlanmıştır. Bu yasaya göre, özelleştirmeden önce veya özelleştirme sırasında, yaş haddi ile emekliliğe iki ay içinde hak kazanacak olan memurlar bu hizmetten yararlanabilmektedir.
İş Kaybı Tazminatı (İKT) Alırken ÖSDP-YİY Hizmetlerinden Yararlanma Koşulları
ÖSDP-Yeniden İşe Yerleştirme hizmetlerinden yararlanma işçilerin İKT ödemelerini olumsuz yönde etkiler mi, herhangi bir hak kaybı söz konusu olur mu?
· TYÇP ve İŞGEM
Toplum yararına çalışma programları (TYÇP) kapsamında katılımcılara ücret ödendiğinden ve yasa uyarınca kişiler İKT aldıkları dönemde gelir getirici herhangi bir işte çalışamayacaklarından, bu programlara katılan kişilerin iş kaybı tazminatları kesilir. Ancak, işçilerin İKT aldığı dönem sona erdikten sonra başlatılacak bir TYÇP, özellikle emekliliğine kısa süre kalmış (en fazla 6 ay) işçiler için oldukça yararlı olacak ve emekliliklerine sorunsuz bir şekilde ulaşmalarını sağlayacaktır.
İş geliştirme merkezi (İŞGEM) programına katılan bir kişi de kendi iş yerini açmış olacağından iş kaybı tazminatı kesilecektir. Bu nedenle, İŞGEM programından yararlanmak isteyen bir kişinin programa, İKT aldığı dönemin sonunda katılması daha doğru olacaktır.
· Diğer YİY Hizmetleri
TYÇP ve İŞGEM dışında, ÖSDP kapsamında sunulan diğer hizmet programlarına katılma, işçilere yapılacak İKT ödemesini etkilememektedir. Yani işçiler, İKT aldıkları dönem içinde danışmanlık, istihdam garantili mesleki eğitim ya da küçük ölçekli iş kurma danışmanlık desteği hizmetlerinden, herhangi bir hak kaybına uğramadan yararlanabileceklerdir.
Proje veri tabanına göre bugüne kadar verilmiş olan eğitim ve danışmanlık hizmetlerinin ortalama süresi 6 aydır. Bir hizmet için teklif alma, değerlendirme ve yürürlüğe koyma süresi de en az 2-3 ay sürmektedir. Demek ki kişiler, İKT almaya başladıkları ilk günden hizmetlere başvurmuş olsalar dahi, 8 aylık İKT süreleri etkilenmemektedir.
Bu programlara katıldıkları süre içinde işçiler iş kaybı tazminatlarının yanı sıra ulaşım giderlerini ve cep harçlıklarını da alabilmektedirler. Ayrıca, İKT aldıkları süre ile aşağı yukarı aynı dönemde tamamlanacak olan hizmetler sonunda uygun işlere yerleştirilme olanakları da bulunmaktadır.